Brandveiligheid op bouwwerven: België hinkt achterop, maar bewustzijn groeit

De aard van een bouwwerf maakt ze bijzonder gevoelig voor brand. Tijdelijke installaties, een constante aan- en afvoer van materialen en de aanwezigheid van brandbare stoffen zoals hout, isolatie en verpakkingsmateriaal creëren een verhoogd risico. Bovendien zijn gebouwen in aanbouw vaak nog niet uitgerust met permanente brandbeveiligingssystemen.
Daar komt bij dat werven doorgaans open en moeilijk af te schermen zijn. Elektrische installaties zijn tijdelijk, toezicht is niet permanent en verschillende aannemers en onderaannemers werken naast elkaar. In die context kan een kleine fout – bijvoorbeeld bij laswerken of het gebruik van elektrisch materiaal – snel escaleren. Hoewel die risico’s algemeen bekend zijn in de sector, blijft de implementatie van structurele maatregelen in België relatief beperkt.

Regelgeving als bepalende factor

Een belangrijk verschil met buurlanden ligt in de regelgeving. In België zijn brandpreventiemaatregelen op tijdelijke bouwplaatsen minder strikt opgelegd dan bijvoorbeeld in het Verenigd Koninkrijk of Nederland. Daar zijn aannemers vaak verplicht om specifieke detectiesystemen te installeren of preventieve maatregelen te nemen zodra een werf actief is. “Branddetectie op werven is in België veel minder courant dan in onze buurlanden”, stelt Johan Vrydag, country manager van BauWatch België. “Dat heeft in grote mate te maken met het feit dat de regelgeving hier minder dwingend is.” Volgens Vrydag zorgt die context ervoor dat aannemers de investering in detectiesystemen vaak uitstellen. “De noodzaak wordt vandaag nog te weinig gevoeld, terwijl de impact van een brand bijzonder groot kan zijn”, klinkt het. Nochtans kan de impact aanzienlijk zijn. Naast mogelijke slachtoffers kunnen branden leiden tot zware materiële schade, vertragingen in de planning en complexe aansprakelijkheidskwesties. In sommige gevallen moeten delen van een project volledig opnieuw worden opgebouwd, met bijkomende kosten en reputatieschade tot gevolg.

Economische en operationele gevolgen

De gevolgen van brandincidenten reiken verder dan de directe schade. Een werf die stilvalt door brand, heeft impact op de volledige bouwketen: leveranciers, onderaannemers en opdrachtgevers ondervinden vertragingen. Contractuele deadlines komen onder druk te staan en verzekeringskwesties kunnen voor extra onzekerheid zorgen. “In het slechtste geval vallen er slachtoffers”, zegt Vrydag. “Daarnaast kan het project vertraging oplopen of raakt het gebouw beschadigd, wat bijkomende kosten met zich meebrengt. En dan is er nog de vraag wie verantwoordelijk is.” Die aansprakelijkheidskwestie is niet onbelangrijk. In een omgeving waar meerdere partijen actief zijn, kan het moeilijk zijn om de oorzaak van een brand vast te stellen. Dat maakt preventie des te relevanter, zowel vanuit veiligheidsoogpunt als om juridische discussies te vermijden.

Technologie als hefboom voor preventie

De laatste jaren wint technologische innovatie aan belang in werfbeveiliging. Waar klassieke brandbeveiliging vaak gebaseerd is op vaste installaties, worden nu steeds vaker flexibele en draadloze oplossingen ingezet die beter aansluiten bij de tijdelijke aard van bouwplaatsen.

Volgens Vrydag kunnen dergelijke systemen een wezenlijk verschil maken. “We weten dat investeren in branddetectie loont. Cijfers uit het buitenland tonen aan dat het aantal incidenten spectaculair daalt na de installatie van detectiesystemen”, zegt hij. Internationale ervaringen ondersteunen die stelling. In het Verenigd Koninkrijk, waar het gebruik van dergelijke systemen wijdverspreid is, is het aantal brandincidenten op bouwwerven de afgelopen jaren sterk teruggedrongen. Dat wijst erop dat vroege detectie en snelle interventie cruciaal zijn om escalatie te voorkomen.

Integratie en flexibiliteit op de werf

Een belangrijke evolutie is de integratie van verschillende veiligheidsfuncties in één systeem. Moderne oplossingen combineren branddetectie met evacuatiealarmen en noodmeldingen, waardoor ze inzetbaar zijn voor uiteenlopende scenario’s. “Het gaat vandaag niet alleen om het detecteren van rook of hitte”, legt Vrydag uit. “Het systeem kan ook een evacuatiealarm activeren en beschikt over een noodknop voor medische situaties.” Daarnaast wordt steeds vaker gewerkt met systemen die gekoppeld zijn aan een meldkamer die continu operationeel is. “Dankzij die connectie kunnen meldingen 24 uur op 24 worden geverifieerd en kunnen hulpdiensten gericht worden aangestuurd. Dat is waar de echte meerwaarde zit”, aldus Vrydag.

Het gebruiksgemak speelt eveneens een rol. Draadloze systemen kunnen snel worden geïnstalleerd en aangepast naarmate de werf evolueert. “Ze bewegen mee met het project en vereisen geen complexe bekabeling”, zegt Vrydag. “Dat maakt ze bijzonder geschikt voor tijdelijke omgevingen zoals bouwwerven.”

Veranderende rol van beveiligingspartners

De evolutie in technologie gaat gepaard met een bredere rol voor beveiligingsbedrijven. Waar de focus vroeger lag op bewaking en toegangscontrole, verschuift die vandaag naar een geïntegreerde benadering van werfveiligheid.
Volgens Vrydag verwachten bouwbedrijven steeds vaker een totaaloplossing. “We doen vandaag veel meer dan klassieke beveiliging. We bekijken elk project in de breedte, zodat er geen blinde vlekken ontstaan op de werf”, stelt hij. Die aanpak sluit aan bij een bredere trend in de bouwsector, waarin samenwerking en risicobeheer centraal staan. Door veiligheid vanaf het begin in het project te integreren, kunnen problemen later in het proces worden voorkomen.

Naar een hoger veiligheidsniveau

Hoewel België momenteel achterloopt op sommige buurlanden, lijkt het bewustzijn rond brandveiligheid op bouwwerven toe te nemen. Incidenten en internationale voorbeelden maken duidelijk dat preventie loont, zowel op menselijk als economisch vlak. De vraag blijft echter of vrijwillige initiatieven voldoende zijn om een structurele verandering te realiseren. Verschillende stemmen in de sector pleiten voor een duidelijker regelgevend kader dat minimale veiligheidsnormen vastlegt.
Ook Vrydag ziet daar een rol voor de sector zelf. “We kunnen niet wachten tot alles wettelijk verplicht wordt. Bedrijven moeten zich bewust zijn van de risico’s en proactief handelen”, zegt hij.