Sint-Janshospitaal in Damme krijgt nieuw hoofdstuk met restauratie en 26 woningen

Een historische site met een nieuwe toekomst

Het Sint-Janshospitaal ligt in het historische centrum van Damme en vormt al eeuwenlang een belangrijk onderdeel van het stadsweefsel. De site omvat verschillende gebouwen met een rijke geschiedenis, waaronder het voormalige hospitaal, de verblijven van de zusters uit de dertiende en zeventiende eeuw, de Margarethavleugel, de Onze-Lieve-Vrouwetoren en de aangrenzende ruïne.

De reconversie moet deze gebouwen opnieuw een actieve rol geven in het stadsleven. Daarbij krijgt de site een gemengde invulling met wonen, cultuur, erfgoed en publieke ruimte. Het historische gedeelte wordt gerestaureerd en krijgt een culturele bestemming, terwijl op de plaats van recentere bebouwing nieuwe woningen verrijzen.

Voor de uitvoering werkt de stad Damme samen met Global Estate Group en Group Monument via een publiek-private samenwerking. De overeenkomst werd in 2024 ondertekend. Group Monument staat in voor de restauratie en herbestemming van de historische gebouwen. Global Estate Group neemt het nieuwbouwgedeelte voor zijn rekening.

De architecturale uitwerking is van noAarchitecten en ectv architecten. Hun ontwerp vertrekt vanuit de historische context van de site en zoekt aansluiting bij de bestaande bebouwing.

Nieuwbouw op maat van de historische omgeving

Het residentiële gedeelte omvat 26 woongelegenheden, verdeeld over veertien woningen, negen appartementen, twee duplexappartementen en één studio. Ook het historische hoekhuis, waarin een boekhandel gevestigd is, wordt in het project geïntegreerd.

De nieuwbouw komt op de plaats van bestaande gebouwen zonder erfgoedwaarde. Door deze bebouwing te vervangen, ontstaat ruimte voor een nieuwe woonontwikkeling die zich inpast in de historische omgeving.

De architecturale samenhang tussen oud en nieuw vormt een belangrijk uitgangspunt. De nieuwe gebouwen krijgen een vormgeving die aansluit bij de historische architectuur van Damme. Daarbij moet de nieuwbouw rekening houden met de schaal en het karakter van de bestaande erfgoedgebouwen.

Het project vraagt daardoor een zorgvuldige afstemming tussen hedendaagse woonfuncties en de ruimtelijke kwaliteiten van de oude hospitaalsite. De historische gebouwen blijven bepalend voor de identiteit van het geheel, terwijl de nieuwe volumes een bijkomende woonfunctie introduceren.

Ook de bestaande bebouwing krijgt aandacht. Het historische hoekhuis wordt opgenomen in het nieuwe geheel, waardoor een deel van de oorspronkelijke straatwand behouden blijft.

Ondergrondse parking en nieuwe voetgangersverbinding

Een opvallend onderdeel van het project is de aanleg van een ondergrondse parkeergarage. Daarmee krijgt Damme volgens het stadsbestuur zijn eerste ondergrondse parking.

De parkeervoorziening wordt geïntegreerd onder het nieuwe wooncomplex. Door parkeerplaatsen ondergronds te organiseren, blijft bovengronds meer ruimte beschikbaar voor de woonomgeving en de publieke inrichting van de site.

De reconversie omvat ook een nieuwe voetgangersverbinding vanaf de Kerkstraat. Via deze steeg wordt de historische hospitaalsite toegankelijk voor bezoekers en bewoners.

Centraal in de plannen staat de heraanleg van de binnentuin tot een publiek toegankelijke groene ruimte. De tuin moet uitgroeien tot een ontmoetingsplek en een rustige doorgang binnen het historische stadscentrum.

Die publieke toegankelijkheid vormt een wezenlijk onderdeel van de herbestemming. De vroegere hospitaalsite krijgt zo een opener karakter en wordt sterker verbonden met de omliggende straten.

De combinatie van een groene binnentuin, nieuwe voetgangersverbinding en ondergrondse parkeervoorziening moet de ruimtelijke kwaliteit van de site versterken.

Restauratie van hospitaal, Margarethavleugel en kerktoren

Naast de nieuwbouw vormt de restauratie van de historische gebouwen een tweede grote pijler van het project.

Het voormalige hospitaal en de Margarethavleugel blijven behouden en worden gerestaureerd met het oog op een culturele herbestemming. De stad Damme wil er een kunstencentrum onderbrengen. Daarmee krijgen de historische ruimtes een nieuwe publieke functie.

Ook de Onze-Lieve-Vrouwetoren en de aangrenzende ruïne maken deel uit van het restauratieprogramma. Vooral de toestand van de toren vraagt bijzondere aandacht.

De restauratie van de toren en het gedeelte tussen de toren en het voormalige kerkschip vormt een prioriteit binnen het erfgoedluik. Het stadsbestuur werkt hiervoor aan een restauratiedossier.

Een van de ambities is om de toren opnieuw toegankelijk te maken als uitkijkpunt. Vanop deze locatie biedt het monument een weids uitzicht over de historische stad en het omliggende polderlandschap.

De restauratie moet de historische waarde van de gebouwen bewaren en tegelijk hun toekomstig gebruik mogelijk maken. Daarbij staan het behoud van het bestaande erfgoed en de aanpassing aan nieuwe functies centraal.

Ook erfgoedvereniging Herita is bij de toekomstige invulling betrokken. De vereniging ontwikkelt publieksactiviteiten in het voormalige hospitaal en de Margarethavleugel, zowel tijdens als na de werken.

Archeologisch onderzoek als bepalende bouwfase

De ondergrond van de Sint-Janssite vormt een belangrijke factor in de uitvoering van het project. Door de eeuwenlange bewoning bevat het terrein archeologische sporen die inzicht kunnen bieden in de ontwikkeling van Damme.

In het najaar van 2022 voerde Group Monument al een archeologisch vooronderzoek uit. Daarbij werden proefputten en proefsleuven aangelegd. Op sommige plaatsen bleek de archeologische stratigrafie tot vier meter diep bewaard.

De onderzoekers troffen sporen aan uit de periode tussen de twaalfde en negentiende eeuw. Tot de vondsten behoren laatmiddeleeuwse bewoningsresten vanaf de dertiende eeuw.

Het vervolgonderzoek moet deze eerste resultaten verder uitdiepen. Archeologen willen onder meer meer te weten komen over het dagelijkse leven van de bewoners van het Sint-Janshospitaal en de ontwikkeling van de omliggende stad.

Voor dit onderzoek werkt Group Monument samen met verschillende gespecialiseerde partners, waaronder Raakvlak, de Universiteit Gent en het Agentschap Onroerend Erfgoed.

De archeologische werkzaamheden hebben een rechtstreekse invloed op de bouwplanning. Na de afbraak van de recentere gebouwen volgt een uitgebreid onderzoek van de vrijgekomen ondergrond. Pas daarna kan de eigenlijke nieuwbouw starten.

Die gefaseerde aanpak laat toe om waardevolle archeologische informatie te documenteren voordat de nieuwe funderingen en ondergrondse parkeergarage worden gerealiseerd.

Sloopwerken gestart in september 2026

De uitvoering van het reconversieproject kende een lang voorbereidingstraject. Hoewel de publiek-private samenwerking al in 2024 werd vastgelegd, moesten verschillende administratieve en juridische stappen worden afgerond.

Eind augustus 2026 keurden de OCMW-raad en gemeenteraad van Damme het recht van opstal voor de nieuwbouw goed. Daarmee werd de laatste juridische hindernis voor de start van de werken weggewerkt.

In september 2026 gingen de sloopwerken officieel van start. Eerst verdwijnen de recentere gebouwen zonder erfgoedwaarde. Vervolgens wordt het terrein vrijgemaakt voor het archeologisch vervolgonderzoek.

Volgens de huidige planning zal dat onderzoek vermoedelijk tot begin 2027 duren. Daarna kan de aannemer starten met de realisatie van de 26 woongelegenheden en de ondergrondse parkeergarage.

Parallel loopt de voorbereiding van de restauratie van het historische gedeelte. Het dossier voor de kerktoren en de ruïne is nog in opmaak. De verschillende onderdelen van het project volgen daardoor elk hun eigen uitvoeringstraject.

Erfgoed als basis voor stedelijke vernieuwing

De reconversie van het Sint-Janshospitaal toont hoe een historische site verschillende hedendaagse functies kan combineren. De nieuwe woningen voegen woongelegenheid toe aan het centrum van Damme, terwijl de restauratie het monumentale erfgoed een nieuwe bestemming geeft.

De publieke binnentuin en voetgangersverbinding moeten bovendien de relatie tussen de site en de stad versterken.

Het project brengt verschillende bouwkundige uitdagingen samen: werken in een historische omgeving, restauratie van eeuwenoude constructies, archeologisch onderzoek en de realisatie van nieuwbouw met een ondergrondse parkeergarage.

Met de start van de sloopwerken in september 2026 is de eerste zichtbare uitvoeringsfase begonnen. De komende jaren moet de voormalige hospitaalsite evolueren naar een plek waar wonen, cultuur en erfgoed samenkomen, met respect voor de historische gelaagdheid van Damme.