Brussels gewest krijgt eerste hub voor hergebruik van bouwmaterialen

De bestaande loods aan de Nestor Martinstraat omvat ongeveer 6.000 m². Die schaal biedt ruimte om materialen gedurende langere tijd te bewaren, ook wanneer hun volgende toepassing nog in voorbereiding is. Precies daar ligt vandaag een belangrijke uitdaging voor hergebruik. Materialen komen vrij bij renovatie- en sloopwerken, terwijl een geschikte nieuwe bestemming vaak pas maanden later beschikbaar wordt. ReUse Park moet die tijd tussen ontmanteling en hergebruik overbruggen.

De hub krijgt daardoor een centrale plaats binnen een bredere materiaalstroom. Elementen uit gebouwen kunnen er worden ontvangen, gecontroleerd, gesorteerd en eventueel hersteld of aangepast. Denk aan deuren, gevelonderdelen, vloerbekleding, sanitair, technische installaties of constructieve elementen. De precieze materiaalcategorieën en werkprocessen worden uitgewerkt door het team dat het project zal ontwerpen, bouwen en exploiteren.

Van opslagplaats naar werkend materialenplatform

De transformatie vraagt meer dan de herinrichting van een magazijn. De toekomstige site moet verschillende activiteiten tegelijk ondersteunen. Zware en volumineuze materialen vragen aangepaste laad- en loszones, voldoende manoeuvreerruimte en een heldere interne logistiek. Kleinere elementen moeten overzichtelijk kunnen worden opgeslagen en geïnventariseerd. Werkzones voor demontage en reconditionering vereisen dan weer geschikte machines, veilige circulatieroutes en een doordachte scheiding tussen opslag en verwerking.

Ook de toegankelijkheid van de materialen speelt een belangrijke rol. Een circulaire hub functioneert pas efficiënt wanneer gebruikers snel weten welke elementen beschikbaar zijn, in welke staat ze verkeren en voor welke toepassingen ze geschikt zijn. Fysieke opslag en digitale registratie zullen daarom nauw met elkaar verbonden moeten worden. Een duidelijke inventarisatie kan ontwerpers, aannemers en bouwheren helpen om hergebruik al vroeg in een project mee te nemen.

Naast de logistieke en technische functies krijgt ReUse Park ruimte voor opleidingen. Daarmee richt het project zich ook op de kennis die nodig is om materialen zorgvuldig te demonteren, te beoordelen en opnieuw toe te passen. Hergebruik vraagt andere vaardigheden dan klassieke sloop en afvalverwerking. Elementen moeten intact uit een gebouw komen, correct worden behandeld en op een betrouwbare manier opnieuw inzetbaar worden gemaakt.

De opleidingsfunctie kan zo bijdragen aan een verdere professionalisering van de sector. Ze brengt praktische ervaring samen met kennis over materiaalprestaties, regelgeving, veiligheid en ontwerp. Daardoor wordt de site meer dan een opslagplaats. Ze groeit uit tot een plek waar materiaalstromen en vakkennis elkaar versterken.

DBO-opdracht koppelt ontwerp aan exploitatie

Voor de ontwikkeling kiest citydev.brussels voor een Design-Build-Operate-opdracht. Eén team staat daardoor in voor het ontwerp, de uitvoering en de latere exploitatie van de hub. Die aanpak koppelt ruimtelijke en technische keuzes rechtstreeks aan het dagelijkse gebruik van het gebouw.

Bij een logistiek project heeft die samenhang een grote invloed op de werking. De positie van toegangen, de draagkracht van vloeren, de interne circulatie en de indeling van werk- en opslagzones bepalen hoe efficiënt materialen door de site bewegen. Door de toekomstige exploitant al tijdens de ontwerpfase te betrekken, kunnen operationele vereisten meteen worden vertaald naar het gebouw.

De eerste selectiefase van de opdracht is intussen afgerond. Drie teams gaan door naar de volgende ronde: KORE met oPla, Valens, en Adapto met Cordeel Belgium. Zij werken hun architecturale, technische en operationele visie verder uit. De voorstellen moeten tonen hoe de bestaande opslagplaats kan evolueren tot een robuuste en flexibele infrastructuur voor circulaire bouwmaterialen.

Flexibiliteit wordt daarbij een belangrijk ontwerpthema. De volumes, afmetingen en eigenschappen van gerecupereerde materialen variëren sterk. Ook de vraag vanuit bouwprojecten verandert doorheen de tijd. De hub zal daarom ruimte moeten bieden aan wisselende materiaalstromen en uiteenlopende verwerkingsactiviteiten. Aanpasbare opslagzones, een heldere structuur en een efficiënte routing kunnen helpen om die variatie op te vangen.

Lokale materialen langer in omloop houden

ReUse Park past binnen de verschuiving van lineair materiaalgebruik naar lokale kringlopen. De bouwsector verwerkt grote hoeveelheden grondstoffen en genereert tegelijk omvangrijke afvalstromen. Door bouwonderdelen langer in omloop te houden, vermindert de behoefte aan nieuwe materialen en blijft de waarde van bestaande producten behouden.

De klimaatwinst zit daarbij op verschillende niveaus. Hergebruik beperkt de energie die nodig is voor grondstofwinning en productie. Het vermindert transport- en afvalstromen en kan de materiaalgebonden uitstoot van nieuwe bouwprojecten verlagen. De grootste impact ontstaat wanneer ontwerpers en bouwheren al vanaf de eerste projectfase rekening houden met beschikbare hergebruikmaterialen.

Een centrale hub kan die omslag ondersteunen door vraag en aanbod dichter bij elkaar te brengen. Vandaag blijven bruikbare materialen soms op een werf liggen zonder concreet afzetkanaal. Elders zoeken ontwerpteams naar elementen die technisch en esthetisch bij hun project passen. ReUse Park kan beide stromen samenbrengen en zo structuur geven aan een markt die vandaag sterk verspreid werkt.

De locatie in het Brussels Gewest biedt daarbij kansen voor stedelijke projecten. Renovaties, transformaties en sloopwerven leveren voortdurend materialen op. Tegelijk blijft de vraag naar bouwproducten groot. Door materialen binnen de regio te verzamelen en opnieuw te verdelen, kan de hub lokale kringlopen verkorten.

Samenwerking rond de hergebruikketen

Voor de inhoudelijke ontwikkeling werkt citydev.brussels samen met verschillende organisaties uit de bouw- en circulaire economie. Embuild.brussels en het netwerk AD VITAM MATERIAL brengen expertise rond bouwmaterialen en hergebruik in. ecobuild.brussels verbindt het project met bedrijven en kennis rond duurzaam bouwen. COOPCITY draagt ervaring bij op het vlak van samenwerking en sociaal ondernemerschap.

Die brede samenwerking weerspiegelt de complexiteit van hergebruik. De technische kwaliteit van een materiaal vormt slechts één onderdeel. Ook demontage, transport, opslag, verzekering, aansprakelijkheid, certificering en afzet bepalen of een element effectief een tweede leven krijgt. De hub moet daarom functioneren als schakel tussen verschillende beroepen en organisaties.

De geselecteerde teams dienen volgens de huidige planning in september 2026 hun offerte in. Daarna volgt een onderhandelingsfase van vier tot zes maanden. De gunning is voorzien in het tweede kwartaal van 2027. Binnen de planning van het EFRO-programma moet het project tegen eind 2029 afgerond zijn.

Wanneer ReUse Park operationeel wordt, krijgt Brussel voor het eerst een gewestelijke infrastructuur die volledig rond het hergebruik van bouwmaterialen is georganiseerd. De voormalige opslagplaats krijgt zo een nieuwe betekenis. Ze wordt een plek waar materialen wachten op hun volgende toepassing, waar vakkennis wordt opgebouwd en waar circulair bouwen een concrete logistieke basis krijgt.