Interview | Is er nog een toekomst voor kleine ondernemingen in ons land? “Er is dringend nood aan een beleid op maat van de kmo’s”

Bouwkroniek: Wat heeft u ertoe aangezet om de rol van gedelegeerd bestuurder van UNIZO op u te nemen? 

Bart Buysse: “Bij UNIZO verdedigen we de belangen van zelfstandige ondernemers in álle sectoren, inclusief de vrije beroepen. Bovendien werken we op alle niveaus: van nationaal tot lokaal, van sectoraal tot interprofessioneel. Daarnaast staan we erg dicht bij de ondernemers. We werken echt samen, wat vrij uniek is omdat de profielen erg uiteenlopend zijn. De waaier aan gesprekspartners is bijzonder uitgebreid, en daarmee ook het pakket aan noden en behoeften. Deze variëteit is bijzonder boeiend, want er zijn zowel grote verschillen als veel parallellen. Ondernemers zijn gedreven mensen die met veel passie hun beroep uitoefenen en vaak alles voor hun zaak over hebben, soms zelfs ten koste van hun gezondheid en mentale rust. Bij de uitbouw van mijn carrière wist ik relatief snel dat ik iets voor deze groep wilde betekenen. Na enkele functies op kabinets- en administratieniveau, kreeg ik de kans om die droom binnen het VBO te realiseren. Daarna leerde ik de sectorale fijngevoeligheden kennen bij Fevia, de federatie van de voedingsbedrijven. UNIZO stond al langer op mijn verlanglijstje, in die mate dat ik in 2017 al mijn kans waagde om Karel Van Eetvelt op te volgen. Toen is Danny gedelegeerd bestuurder geworden, maar bij de laatste wissel vorig jaar kwam de rol bij mij terecht.” 

Bouwkroniek: Hiermee moet u opeens ook een expert in de bouw worden?

Bart Buysse: “Maar liefst 22% van onze leden is actief in de bouw, en dan tel ik nog de aanverwante sectoren er niet bij. De grote expertise zit natuurlijk bij Bouwunie, onze grootste lidfederatie. De belangen van deze ondernemers samen met Bouwunie mee helpen verdedigen, vind ik ontzettend belangrijk. Deze zelfstandigen en bedrijven vervullen immers een significante socio-economische rol. De uitdrukking ‘als het goed gaat in de bouw, dan gaat het overal goed’ is niet uit de lucht gegrepen. Helaas is het een sector die onder meer uitdagingen dan gemiddeld gebukt gaat. Dit reflecteert zich onder meer in een groter aantal faillissementen en minder starters, twee gevolgen die we met UNIZO en Bouwunie actief willen helpen bestrijden.”

Bouwkroniek: Hoe zou u het ondernemersklimaat in België vandaag omschrijven?

Bart Buysse: “Er is maar één woord voor: ‘onzeker’. Zowel het ondernemers- als consumentenvertrouwen zijn lager dan ooit tevoren. Natuurlijk heeft dit veel te maken met geopolitieke spanningen en verschuivingen, de recente gebeurtenissen in het Midden-Oosten en het huidige budgettaire beleid, maar eigenlijk is dit het resultaat van een aaneenschakeling van slechtnieuwsberichten die het laatste decennium kenmerkt. Er was Covid, daarna de oorlog in Oekraïne, de kosten- en energiecrisis, het wispelturige beleid van Trump op het vlak van invoertarieven, en nu staat de geopolitiek in de hele wereld op springen. De cijfers van onze laatste kmo-bevraging zijn ronduit schrikwekkend: 67% van onze kmo-ondernemers schat de economische situatie negatief in. 40% ziet geen of weinig ruimte voor investeringen en 20% vreest op korte termijn zijn facturen niet meer te kunnen betalen. Dit betekent dat economie en werkgelegenheid onder druk staan en dat er een reëel gevaar is dat Belgische bedrijven verder aan competitiviteit zullen inboeten ten opzichte van het buitenland. Investeren gebeurt vandaag voornamelijk in het kader van kostenverlaging: om minder energie te verbruiken of de zware arbeidskosten op te vangen. Om ons concurrerend vermogen te waarborgen, dienen ondernemers echter ook te blijven innoveren op product- of servicevlak. Verder zien we dat de ‘schokbestendigheid’ van de Belgische kmo’s op twee tot drie jaar tijd sterk is afgenomen. Dubbel zoveel bedrijven als voorheen hebben momenteel te weinig financiële reserves om een nieuwe economische schok op te vangen. Ik vrees dat meerdere ondernemers op korte termijn de handdoek in de ring zullen gooien. Om financiële, maar ook om welzijnsredenen. De stress die met deze onzekerheid gepaard gaat, zorgt immers voor heel wat gezondheidsproblemen en burn-outs. Kortom, alle sectoren hebben nood aan goed nieuws, zuurstof, perspectieven en geruststelling.” 

Bouwkroniek: Is die nood groter in de bouwsector?

Bart Buysse: “De impact van de situatie in het Midden-Oosten heeft een bijzonder grote impact op de bouw. De ondernemers voelen stijgende energie- en brandstofprijzen niet enkel in hun operationele werking - transport, uitvoering, productie… -, maar ook in de materiaalkosten die intussen ongekende hoogtes hebben aangenomen. Deze prijstoenames kunnen niet altijd worden doorgerekend aan de eindklant, want de contracten zijn al maanden of zelfs jaren eerder onderhandeld en voorzien niet altijd de ruimte daarvoor. Daarbovenop kampt de bouw met een steeds complexer wordend kluwen van reglementeringen en administratie, terwijl zaakvoerders van kleine bedrijfjes eigenlijk vakmensen zijn die enkel datgene willen doen waarin ze goed zijn. Diegenen die hun onderneming toch willen uitbouwen, worden dan weer geconfronteerd met alle verplichtingen en kosten die je als werkgever moet dragen, naast een enorm tekort aan gekwalificeerde werkkrachten. We zien dan ook een toenemend aantal bedrijfsleiders de drastische beslissing nemen om niet langer met personeel te werken en als zelfstandige verder te gaan. Zeer begrijpelijk, maar voor de werkgelegenheid is het natuurlijk geen positieve evolutie.”

Bouwkroniek: Wordt ondernemen structureel moeilijker of is de huidige situatie tijdelijk? 

Bart Buysse: “Ik vrees dat ondernemen structureel moeilijker wordt, en dit in alle sectoren. Crisissen komen en gaan, maar de complexe wetgeving en administratie blijven bestaan. Dat is het knelpunt waar dringend iets aan gedaan moet worden. Er wordt terecht gesproken over lastenverlaging, maar gezien de budgettaire toestand waarin ons land verkeert, is dat geen evidentie. Niettemin liggen er heel wat opportuniteiten voor het grijpen om de kmo’s meer ademruimte te geven. In de eerste plaats denk ik aan administratieve vereenvoudiging. Het ‘only once’-principe toepassen - waarbij de verschillende overheden zelf reeds beschikbare gegevens uit overheidsdatabanken halen zonder opnieuw bij de ondernemers aan te kloppen - zou al een gigantische stap in de juiste richting zijn. Daarnaast ben ik sterke voorstander van een drastische vereenvoudiging van het wetgevend kader. Voor elke nieuwe reglementering zouden er minstens drie oude moeten worden afgeschaft. Verder zou nieuwe regelgeving op maat van de kmo moeten worden geschreven – en waar nodig dan aangepast voor de grote bedrijven - in plaats van omgekeerd. Want het zijn de zelfstandigen en kmo’s die het gros van de ondernemingen in ons land en de motor van de hele economie vormen.”

Bouwkroniek: In welke mate verschilt de realiteit van de kmo’s van het beleidsdiscours?

Bart Buysse: “De huidige beleidmakers hebben blijkbaar de stem van de ondernemers gehoord. Zowel het Vlaamse als het federale regeringsakkoord bevatten veelbelovende maatregelen voor administratieve vereenvoudiging, het opkrikken van de competitiviteit, het voorzien van meer flexibiliteit in de arbeidsorganisatie… Het zijn heel wat voorstellen die uit de UNIZO-koker komen. Toch moet alles nog worden geconcretiseerd, en dat gaat naar onze zin veel te traag. Het mag niet bij beloftes blijven, maatregelen moeten op het terrein voelbaar worden. Zeker omdat het nu de politieke trend is om totaal uiteenlopende dossiers aan elkaar te linken - zoals flexi-jobs met de verkoop van tabak en vapes - en de akkoorden opnieuw te onderhandelen. Of maatregelen worden alweer aangepast vooraleer ze ooit van toepassing en geëvalueerd zijn geweest. Het is niet het meest logische beleid, en dat leidt tot irritatie en onbegrip bij de ondernemers. Logisch, want dat zijn mensen die niet bij de pakken blijven zitten en dagelijks beslissingen nemen om de zaken vooruit te laten gaan.”  

Bouwkroniek: Is België nog een aantrekkelijk land om te ondernemen?

Bart Buysse: “We kampen met meerdere concurrentiehandicaps, zoals de hoge loonkosten, de afhankelijkheid van derde landen voor energie en grondstoffen, de zware administratieve lasten en het toenemende gebrek aan gekwalificeerd personeel. Toch heeft België ook nog steeds troeven waaraan veel andere landen niet kunnen tippen. Denk aan onze centrale ligging en bereikbaarheid via de havens en snelwegen, onze knowhow en goede opleidingen, onze talenkennis en zelfs onze geschiedenis. Omdat ons land doorheen de eeuwen het kruispunt van verschillende beschavingen was, kenmerkt België zich door een diversiteit aan smaken en culturen. Dat maakt het een bijzonder interessant testland: als iets hier aanslaat, is de kans groot dat de rest van Europa volgt. Omwille van al deze redenen kiezen nogal wat multinationals ervoor om in België aanwezig te zijn of een R&D-center te openen. Ook kmo’s profiteren hiervan als klant, leverancier of dienstverlener, waardoor zich een heel ecosysteem ontwikkelt. En precies dat is belangrijk: kleine en middelgrote bedrijven zorgen voor een lokale verankering en welvaart. De opbrengsten stromen terug naar ons land, in de vorm van financiële bijdragen, werkgelegenheid, koopkracht voor gezinnen, investeringen…”

Bouwkroniek: De krapte op de arbeidsmarkt is al jaren een probleem in veel sectoren, en al zeker in de bouw.  Wat moet er volgens u fundamenteel veranderen?

Bart Buysse: “Ik denk dat de federale overheid een belangrijke stap in de goede richting heeft gezet met de beperking van de werkloosheid in tijd en de activering/re-integratie van langdurige zieken. Natuurlijk ligt de verantwoordelijkheid nu bij alle actoren - ook de werkgevers - om ervoor te zorgen dat deze maatregelen effectief resultaat opleveren. Dat betekent concreet: het potentieel van mensen beter benutten door opleiding en begeleiding te voorzien, naar de meest geschikte werkpost en/of tijdsregime te zoeken, zich minder vast te klampen aan diploma’s en ervaring..., weliswaar rekening houdend met de mogelijkheden van de ondernemingen. Daarnaast vind ik dat economische migratie en detachering vanuit het buitenland voor bepaalde (knelpunt)beroepen mooie oplossingen zijn. Als alles volgens de regels van de kunst gebeurt, is er niks verkeerd met deze systemen, integendeel. Op dat vlak neemt de bouwsector zelfs het voortouw. ” 

Bouwkroniek: Overheidsopdrachten vertegenwoordigen een enorme markt. Toch stelt UNIZO dat die onvoldoende toegankelijk is voor kmo’s. Wat loopt er vandaag mis? 

Bart Buysse: “Overheidsopdrachten zijn ook voor de bouw heel belangrijk, en zullen in de nabije toekomst nog heel wat extra opportuniteiten bieden. Er is namelijk een gigantisch tekort aan sociale woningen, een groot aantal publieke gebouwen is dringend aan (energetische) renovatie toe, heel wat infrastructuur is aan het einde van zijn levensduur… Zelfs de hele evolutie in defensie opent perspectieven voor de sector. Ons land heeft immers niet alleen nood aan extra wapens en legermateriaal. De wegeninfrastructuur moet worden aangepakt, opslagdepots en kazernes zullen moeten worden vernieuwd of bijkomend worden gebouwd… Helaas profiteren nu nog te weinig kmo’s van deze opportuniteiten: amper 35% tot 40% van de overheidsopdrachten wordt aan kleine en middelgrote ondernemingen toegekend. Hiermee zijn we de op één na slechtste leerling in de Europese klas. Er zijn meerdere reden, maar de zware en complexe procedures en het feit dat de aanbestedingen vaak in grote loten in de markt worden gezet, zijn zonder twijfel de belangrijkste. Daarbij zijn de raamcontracten een doorn in het oog. Vaak zijn dat hele grote opdrachten waarvoor enkel grotere spelers - vaak internationale mastodonten - voldoende garanties kunnen bieden. Verder worden nogal wat aanbestedingen uitgeschreven op maat van de speler waaraan de overheden de opdracht willen toewijzen. Tenslotte blijft prijs vaak de doorslaggevende beslissingsfactor, terwijl andere criteria volgens mij even belangrijk zijn. Denk maar aan nabijheid, duurzaamheid, het feit dat de investering in België blijft… Het hele systeem van overheidsopdrachten moet transparanter en eenvoudiger worden, zodat minstens 60% van de opdrachten aan lokale kmo’s wordt toegewezen. Daaraan werken we momenteel hard met het beleid.”

Bouwkroniek: Hoe ziet ondernemen in België eruit binnen 10 à 15 jaar?

Bart Buysse: “Er is maar één zekerheid: we zullen altijd ondernemers nodig hebben, ook zelfstandigen en kmo’s! Het is vooral deze groep die voor lokale verankering en werkgelegenheid - en dus ook welzijn en welvaart - in ons land zorgt. Ze vormen een erg belangrijke hoeksteen van de maatschappij en zijn de motor voor vooruitgang en innovatie. Daarom reken ik erop dat de kmo’s over tien à vijftien jaar nog steeds in even grote getale in ons land actief zullen zijn. Daarop moeten we inzetten. Die diversiteit is onze rijkdom en troef. Ik ben geen voorstander van een evolutie waarbij kleine spelers massaal door de grote bedrijven worden opgegeten, want dat zou enkel leiden tot een verschraling van het aanbod en het economische landschap. Het is noodzakelijk dat ondernemers dicht bij de consumenten blijven staan en producten/diensten ontwikkelen die op hun noden inspelen. Om daarover te waken is een sterke kmo-stem broodnodig, wat precies de bestaansreden van UNIZO is.”

Bouwkroniek: Wat is de belangrijkste boodschap die u aan (bouw)ondernemers wil meegeven?

Bart Buysse: “De bouw zal altijd een sector zijn met een ongelofelijk groot maatschappelijk nut en economisch belang. Ze verwerkt niet alleen materialen, maar creëert een thuis, een werkplaats, een omgeving waar mensen zich kunnen ontspannen of worden verzorgd… Vaak wordt gezegd dat we niet zonder de industrie kunnen, maar ik denk dat we nog veel minder zonder de bouw kunnen. Hoe uitdagend het ook is om in deze sector te ondernemen: blijf erin geloven. Ik ben er immers van overtuigd dat er met de troeven en knowhow waarover we beschikken een mooie toekomst in het vooruitzicht ligt. Tenminste als de overheden hun verantwoordelijkheid nemen en onze ondernemers de juiste strategische keuzes maken.”

Bouwkroniek: Hoe wilt u uw stempel drukken op UNIZO en het ondernemerslandschap?

Bart Buysse: “Ik heb bij mijn aantreden gezegd dat ik UNIZO sterker, wendbaarder en zichtbaarder wil maken. Dat wil ik doen door onze zelfstandige ondernemers - kmo’s, vrije beroepen en zelfstandigen - over sectoren heen meer een gezicht en stem te geven. Maar ook door UNIZO als groep, in al zijn geledingen - nationaal, provinciaal, lokaal, sectoraal - en met onze partners, nóg hechter te doen samenwerken. UNIZO moet een sterke, onmisbare partner zijn voor ondernemers, beleidsmakers en stakeholders. Inhoudelijke speerpunten zijn een positieve, correcte beeldvorming over ondernemerschap, een beleid dat uitgaat van kmo’s – ‘Think small first!’-, competitiviteit en een gelijk speelveld dat beschermt tegen oneerlijke concurrentie en praktijken, en een sociaal statuut dat een goed vangnet vormt voor als het even tegengaat of op het einde van de loopbaan. Werk genoeg dus!”